Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Bliżej pracownika

Przechowywanie leków w aptece

- 2013-12-16

Dziel i rządź

Szef nie dlatego jest szefem, że jego kompetencje merytoryczne przewyższają umiejętności podwładnych. W rzeczywistości prawda jest bardziej...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Samorząd aptekarski

Reprezentuje środowisko aptekarskie wobec organów państwowych i obywateli oraz nadzoruje funkcjonowanie zawodu farmaceuty. O samorządzie...

Kontrole Wojewódzkich Inspektoratów Farmaceutycznych pokazują, że praktyczne zastosowanie w aptece przepisów dotyczących przechowywania leków
nie jest łatwym zadaniem.


Apteka jest niezwykle istotnym ogniwem na trasie, jaką leki pokonują od producenta do pacjenta. Nie ulega wątpliwości, że kwestia prawidłowego przechowywania jest kluczowa dla zapewnienia ich właściwej jakości. Regulują to liczne i restrykcyjne przepisy, których egzekwowaniem zajmują się Wojewódzkie Inspektoraty Farmaceutyczne. Niestety, dostępne do publicznej wiadomości coroczne sprawozdania z kontroli w aptekach pokazują, że zastosowanie przepisów prawa w praktyce wcale nie jest takie łatwe.

Najwięcej uchybień apteki popełniają w procesie wytwarzania leków recepturowych. Brak dokumentów potwierdzających prawidłową konserwację urządzeń recepturowych (loży laminarnych, wag, sterylizatorów), brak możliwości wykonywania czopków i globulek, nieprawidłowe przechowywanie i utylizowanie zużytych opakowań po produktach wykorzystywanych w recepturze lub niepełna ewidencja leków recepturowych – to najczęstsze z nich. Wiele uchybień dotyczy również prawidłowego przechowywania i wydawania leków gotowych.

Przechowywanie

Zgodnie z ustawą Prawo farmaceutyczne apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego, w której osoby uprawnione (farmaceuci i technicy farmaceutyczni) świadczą określone usługi (art. 86 ust. 1 i 2). Polegają one na wydawaniu produktów leczniczych i wyrobów medycznych oraz udzielaniu informacji o nich, ale również sporządzaniu leków recepturowych. W aptekach ogólnodostępnych można sprzedawać również suplementy diety, środki kosmetyczne, środki higieny, przedmioty do pielęgnacji niemowląt i chorych oraz środki dezynfekcyjne stosowane w medycynie (zostały one dokładnie wyszczególnione w art. 72 ust. 5 ustawy).

Zgodnie z Prawem farmaceutycznym (art. 86 ust. 8) mogą one być jednak sprzedawane na wydzielonych stoiskach, pod warunkiem że ich przechowywanie i sprzedaż nie przeszkadzają w podstawowej działalności apteki. Okazuje się jednak, że dla wielu placówek stanowi to spory problem.

Przechowywanie produktów leczniczych razem z asortymentem wymienionym w art. 72 ust. 5 ustawy Prawo farmaceutyczne jest jednym z najczęstszych uchybień stwierdzanych podczas kontroli Wojewódzkich Inspektoratów Farmaceutycznych.
W praktyce oznacza to stawianie obok siebie na półce leków, suplementów diety, wyrobów medycznych i środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Wprowadza to pacjentów w błąd, bowiem nie są oni w stanie odróżnić produktu leczniczego od suplementu diety. Niekiedy nawet osoba wydająca te preparaty ma problemy z ich odpowiednim sklasyfikowaniem i wyjaśnieniem pacjentowi różnicy między nimi.

Problem ten dotyczy również pomieszczeń magazynowych, które powinny być oddzielne dla leków i pozostałego asortymentu apteki. Mówi o tym rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 września 2002 r. w sprawie wykazu pomieszczeń wchodzących w skład powierzchni podstawowej i pomocniczej apteki. W pierwszym paragrafie rozporządzenia wyraźnie rozdzielono obecność w powierzchni podstawowej apteki magazynu lub magazynów produktów leczniczych oraz magazynu lub magazynów do przechowywania asortymentu wymienionego w art. 72 ust. 5 Prawa farmaceutycznego. Oznacza to, że w aptece powierzchnia przeznaczona do przechowywania leków powinna być wyraźnie oddzielona od tej zajmowanej przez suplementy diety, kosmetyki, środki dezynfekcyjne itp.

Temperatura

Prawidłowe przechowywanie leków w aptece oznacza nie tylko odpowiednie ich umiejscowienie w ramach powierzchni takiej placówki, ale również zapewnienie odpowiedniego środowiska, które będzie umożliwiało zachowanie ich jakości. Dotyczy to przede wszystkim temperatury i wilgotności powietrza. Większość produktów leczniczych wymaga przechowywania w temperaturze pokojowej, a więc od 15°C do 25°C. Taka też powinna być temperatura w aptece.

Z kolei wilgotność w pomieszczeniach aptecznych nie może przekraczać 70%. Dla leków, które wymagają przechowywania w niższej temperaturze, przewidziane są lodówki lub szafy chłodnicze, które stanowią element obowiązkowego wyposażenia apteki w myśl rozporządzenia Ministra Zdrowia z 30 września 2002 r. w sprawie szczegółowych wymogów, jakim powinien odpowiadać lokal apteki (§ 8.1.).

Bardzo często właściciele i kierownicy aptek zapominają, że oprócz zapewnienia odpowiedniej temperatury i wilgotności, przepisy nakładają na nich również obowiązek pomiaru i monitorowania tych parametrów. Wspomniane wcześniej rozporządzenie wyraźnie określa, że podstawowe wyposażenie apteki ogólnodostępnej stanowią również termometry i higrometry we wszystkich pomieszczeniach, w których przechowuje się lub sporządza produkty lecznicze oraz przechowuje się wyroby medyczne. Także szafy chłodnicze i lodówki muszą być wyposażone w urządzenia do pomiaru temperatury – tutaj obowiązuje „zimna”, a więc od 2°C do 8°C.

Bardzo częstym uchybieniem stwierdzanym podczas kontroli Wojewódzkich Inspektoratów Farmaceutycznych jest brak wymaganych urządzeń do monitorowania temperatury i wilgotności w aptece oraz brak dokumentacji potwierdzającej właściwe warunki przechowywania leków. Po stronie kierownika apteki w takich sytuacjach leży bowiem udowodnienie, że w aptece panuje właściwa temperatura i wilgotność. Inspekcja farmaceutyczna zaleca, aby każda apteka miała założony „zeszyt kontrolny”, w którym co najmniej dwa razy dziennie odnotowywane będą pomiary temperatury i wilgotności z wszystkich pomieszczeń aptecznych oraz temperatury w lodówkach lub szafach chłodzących. Dopuszczalne są również nowoczesne termometry elektroniczne, które automatycznie prowadzą pomiar i monitoring wspomnianych parametrów.

Inne obostrzenia

Wiele jest przepisów, które w praktyce są często lekceważone przez właścicieli i kierowników aptek. Mało kto pamięta między innymi o obowiązku wyposażenia okien aptecznych w urządzenie eliminujące nadmierne nasłonecznienie pomieszczeń, w których są sporządzane, wydawane i przechowywane produkty lecznicze oraz wydawane i przechowywane wyroby medyczne. Kontrole Wojewódzkich Inspektoratów Farmaceutycznych często stwierdzają też niedziałające urządzenia wentylacyjne. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wymogów, jakim powinien odpowiadać lokal apteki (§ 6.1.), powinny one zapewniać minimum 1,5-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny. Natomiast w przypadku pomieszczeń przeznaczonych na izbę recepturową, izbę do sporządzania produktów homeopatycznych i zmywalnię konieczna jest co najmniej 2-krotna wymiana powietrza w tym czasie.

Nowoczesny design, ergonomia, merchandising i trendy nakazujące otwartość na pacjenta często nie idą w parze z rygorystycznymi przepisami prawa. Zapomina się, że stół ekspedycyjny musi być osłonięty w sposób uniemożliwiający dostęp do niego osobom niezatrudnionym w aptece, a szafy ekspedycyjne powinny zamykać się do wysokości co najmniej 60 cm od podłogi. Osoby odpowiedzialne za praktyczne zastosowanie przepisów w aptece często wykazują się ich nieznajomością lub świadomie je ignorują, wiedząc, że konsekwencje ich nieprzestrzegania są niewielkie.

Drobne zaniedbania i poważniejsze uchybienia, w imię oszczędności i większej atrakcyjności placówki, wpływają jednak nie tylko na jakość produktów leczniczych, ale przede wszystkim na sposób funkcjonowania i postrzegania apteki przez pacjentów. Tylko konsekwentne przestrzeganie przepisów gwarantuje bowiem utrzymanie zaufania do tego typu placówek i zawodu farmaceuty.

mgr farmacji Łukasz waligórski


Komentarze czytelników (0)
Bliżej pracownika (1 z 32) następny »
Bliżej pracownika (1 z 32) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2