Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Gastrologia

Czy potrzebna nam śledziona?

- 2013-09-01

Choroba wrzodowa

To jedna z najczęstszych dolegliwości przewodu pokarmowego. Jeszcze kilkanaście lat temu niewiele wiedziano o jej przyczynach. Dzisiaj potrafimy...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Zapalenie otrzewnej

Przez wieki zapalenie otrzewnej przerażało jako choroba nieuleczalna i prowadząca do nieuchronnej śmierci w okropnych cierpieniach. Dopiero...

Śledzionie nie poświęca się zbyt wiele uwagi, bo nie jest  narządem koniecznym do życia. Pełni jednak wiele istotnych funkcji,  które korzystnie wpływają na stan zdrowia człowieka.

Nie ma specjalizacji lekarskiej, która zajmowałaby się tym nieco zapomnianym i w pewnym sensie niedocenianym narządem. Również w praktyce aptecznej nie spotykamy się z pacjentami, którzy przychodzą po poradę w sprawie śledziony, tak jak to czynią np. w przypadku dolegliwości wątroby.

O śledzionie przypominamy sobie najczęściej, czytając opis badania USG jamy brzusznej. Jest ona niewielkim pojedynczym organem położonym w okolicy lewego podżebrza. Zdrowa śledziona, przypominająca kształtem fasolę, zmieściłaby się na dłoni. Przeciętna jej masa wynosi 150-200 g. Spośród wszystkich narządów człowieka śledziona wyróżnia się zdolnością do zmiany swojej objętości, w pewnych schorzeniach nawet dziesięciokrotnie. Umożliwia jej to złożona budowa anatomiczna i sprężystość. Może się zdarzyć, że mamy więcej niż jedną śledzionę. Ta nieprawidłowość anatomiczna nosi nazwę polisplenii i odnotowuje się ją u 10-20% pacjentów poddanych badaniom obrazowym jamy brzusznej. Dodatkowe śledziony (jedna lub kilka) znajdują się zazwyczaj w pobliżu głównej i są od niej znacznie mniejsze.

Zadania śledziony

Komórki miąższu śledziony wykonują swoją pracę w obrębie dwóch układów: krwionośnego i limfatycznego. Miazga czerwona odpowiada za „przegląd” przepływającej przez nią krwi. Miazga biała zaś czuwa nad naszym systemem odporności.

Miazga czerwona śledziony działa jak filtr.Przestarzałe, zdeformowane bądź uszkodzone przez defekty enzymatyczne krwinki czerwone i trombocyty nie przechodzą przez kapilary i zostają zdegradowane. Dzięki temu mechanizmowi w układzie krążenia uczestniczą młode krwinki, co z pewnością wpływa na jego jakość. Odseparowane komórki krwi zostają wykorzystane w procesie tworzenia bilirubiny.

Śledziona formuje się w pierwszych tygodniach życia płodowego, a od drugiego trymestru ciąży wspomaga organizm płodu, umożliwiając namnażanie się erytrocytów. Dlatego uważa się, że do 6. r.ż., również ze względu na intensywny rozwój układu immunologicznego, śledziona jest niezbędna. Zdarza się, że nawet w późniejszym wieku śledziona „przypomina” sobie o swojej prenatalnej zdolności do hematopoezy. Dzieje się tak wówczas, kiedy organizm potrzebuje takiego wsparcia, np. w trakcie ciężkiej białaczki.

Śledziona zdrowego człowieka gromadzi ok. 50 ml krwi. Zapobiega to szybkiej utracie ciepła, ale przede wszystkim stanowi cenny rezerwuar morfotycznych elementów krwi oraz żelaza i hemoglobiny. W sytuacjach skrajnych, kiedy np. dochodzi do krwawień, zapasy te są uwalniane.

Jeśli uprawiamy jakiś sport, a zwłaszcza bieganie, zapewne nieraz doznaliśmy nagłego kłucia w boku. Przypuszcza się, że za to odczucie prawdopodobnie odpowiedzialna jest śledziona. W czasie intensywnego wysiłku inaczej pracuje nasz układ krążenia. Reakcją śledziony na zwiększone zapotrzebowanie mięśni na tlen jest uwolnienie zapasów krwi. W rezultacie sam narząd staje się nagle mniej ukrwiony i czujemy ostry ból.

Miazga biała gromadzi ok. 30% limfocytów występujących w naszym organizmie. Spełniają one funkcje obronne, osłaniając nas przed chorobotwórczymi mikroorganizmami. Śledziona to także miejsce wytwarzania makrofagów służących do niszczenia niektórych bakterii.

Jak choruje śledziona?

Choroby samej śledziony – takie jak torbiele, ropnie, zawał – występują bardzo rzadko. Kiedy jesteśmy zdrowi, śledziona nie jest wyczuwalna podczas badania palpacyjnego.Każde jej powiększenie (splenomegalia) natychmiast zostanie zauważone przez lekarza. Ta anomalia to sygnał ostrzegawczy, że w organizmie dzieje się coś niepokojącego. Śledziona reaguje w ten sposób na toczące się w organizmie procesy chorobowe – zarówno te o charakterze przewlekłym, jak i te o ostrym przebiegu. Zwiększenie objętości tego narządu nie zawsze przebiega objawowo. Jeśli śledziona jest na tyle duża, że uciska sąsiadujące narządy, chory może się skarżyć na uczucie pełności w jamie brzusznej, nudności, bóle brzucha, bóle pleców promieniujące od lewego nadbrzusza.

Łagodną splenomegalię, kiedy to narząd osiąga ciężar do 500 g, obserwuje się np. w przypadku stanów zapalnych na tle bakteryjnym, w mononukleozie, w infekcjach przebiegających z gorączką (np. sepsach) lub w zastoju żylnym z powodu niewydolności serca.

Przyczynami umiarkowanej splenomegalii (500-800 g) mogą być takie schorzenia, jak: sarkoidoza, amyloidoza, gruźlica, przerzuty nowotworowe, ostra leukemia, anemia hemolityczna. Masywne powiększenie śledziony powyżej 1 kg obserwuje się m.in. w malarii, przewlekłych białaczkach, chłoniakach. Przekroczenie fizjologicznych rozmiarów śledziony może czasem prowadzić do jej „nadgorliwej” czynności – hipersplenizmu.Powiększony narząd w nadmiarze gromadzi i usuwa komórki krwi. W następstwie tego dochodzi do niedokrwistości, zaburzeń krzepliwości z powodu zmniejszonej liczby trombocytów oraz obniżenia poziomu leukocytów we krwi. Taki stan może być wskazaniem do chirurgicznego usunięcia narządu. Częściej jednak resekcji śledziony dokonuje się z powodu jej pęknięcia. Jako narząd kruchy i silnie ukrwiony jest ona narażona na poważne uszkodzenia, głównie w czasie wypadków komunikacyjnych. Śledziona może pęknąć nawet przy uderzeniu niewywołującym uszkodzenia skóry. Uraz bywa czasem nierozpoznany, gdyż uszkodzenie przebiega dwuetapowo. Najpierw pęka miąższ śledziony, a pod jej torebką zbiera się krwiak. Nawet po kilku dobach może stać się on przyczyną zagrażającego życiu krwotoku.

Życie bez śledziony

Brak śledziony nie wiąże się z zagrożeniem życia. Organizm człowieka jest przygotowany na tę ewentualność. Funkcje śledziony po jej resekcji przejmują inne narządy, takie jak wątroba i szpik kostny. Mimo to trzeba liczyć się z możliwością wystąpienia pewnych problemów zdrowotnych. U niektórych osób pozbawionych śledziony dochodzi do spadku odporności, a przez to zwiększa się ryzyko infekcji, szczególnie tych wywołanych przez pneumokoki, meningokoki oraz  Haemophilus influenzae. Aby zapobiec nawracającym chorobom górnych i dolnych dróg oddechowych, lekarz może zlecić odpowiednie szczepienia.

Nieobecność śledziony, regulującej poziom płytek krwi, może przyczynić się do wzrostu ich stężenia we krwi i stwarzać niebezpieczeństwo wystąpienia zakrzepicy. Dlatego ważne jest, aby po resekcji tego narządu regularnie kontrolować poziom trombocytów.

Pomocne zioła

Mieszanka ziołowa stosowana  w zaburzeniach czynności śledziony:

  • koszyczek rumianku
  • korzeń arcydzięgla
  • kwiatostan kocanki
  • liść pokrzywy
  • owoc kopru włoskiego
  • ziele dziurawca
  • ziele glistnika

Katarzyna Stolarska
dr n. farmacji

Komentarze czytelników (0)
« poprzedni Gastrologia (4 z 16) następny »
« poprzedni Gastrologia (4 z 16) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2