Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Gastrologia

Zatrucie, alergia czy nietolerancja

- 2013-12-16

Wątroba to nie wszystko

Układ pokarmowy człowieka to skomplikowany system, dlatego wiedza pacjentów na jego temat często bywa pobieżna i opiera się na obiegowych...

Dieta Polaków

W diecie Polaków jest za mało magnezu, cynku, wapnia, potasu i miedzi oraz witamin C i D, a także z grupy B.

Płyny nawadniające - szybka pomoc w biegunce

Biegunki pojawiają się przez cały rok. Są tak powszechne, że pacjenci nadają im nawet swoje własne nazwy – latem przychodzą po coś na...

Jakiś czas po zjedzeniu smacznego posiłku zaczynamy się czuć nieswojo, w pewnym momencie konieczna staje się wizyta w toalecie. Jedni mówią: zatrucie, drudzy: wirus, inni zaś: alergia. Czy można łatwo rozpoznać przyczynę problemu i włączyć odpowiednie postępowanie?


Jeśli chodzi o rozpoznanie, to odpowiedź brzmi: „raczej nie”. Nie jest bowiem łatwo już na samym początku ustalić przyczynę dolegliwości i postawić właściwe rozpoznanie. Pewne wskazówki pozwalają jednak ukierunkować ewentualną diagnostykę.

Bakterie czy wirusy

Tak zwane zatrucia pokarmowe to najczęściej skutki skażenia żywności bakteriami i ich toksynami. Najczęściej chodzi tu o pałeczki Gram-ujemne, wśród nich zwykle Salmonella lub Gram-dodatnie gronkowce. Objawy takiego zatrucia bardzo rzadko występują tuż po spożyciu zakażonego posiłku, zwykle okres wylęgania trwa przynajmniej kilka godzin (w przypadku gronkowców) do nawet wielu dni. Obraz ten zatem nie do końca pasuje do przedstawionej we wstępie sytuacji.

O wiele bardziej prawdopodobne jest szybkie wystąpienie objawów w przypadku zakażenia wirusowego, zwłaszcza rotawirusami – tu czas od zakażenia do wystąpienia biegunki może być stosunkowo krótki, nawet 2-3 godziny. Rzadko jednak zdarza się, żeby zakaziła się tylko jedna osoba, zwykle problemy dotykają wielu osób spożywających dany posiłek lub przebywających z osobą chorą. Biegunka jest wówczas tryskająca i wodnista, często towarzyszą jej wymioty, a przebieg zakażenia jest burzliwy, ale dosyć krótki.

W zatruciach pokarmowych u osób dorosłych i poza tym zdrowych zwykle wystarcza postępowanie objawowe, konieczne jest też nawadnianie, którego rola jest szczególna u dzieci. Biegunkę łagodzą leki hamujące perystaltykę przewodu pokarmowego (loperamid), pomagają też nieco substancje adsorbujące toksyny, czas trwania biegunki skraca też cynk. Rzadko możliwe, ale i rzadko konieczne, jest leczenie przyczynowe, przeciwdrobnoustrojowe, więc nie poleca się rutynowego stosowania dojelitowych antybiotyków, choć pozostają one popularne.

Alergiczne dolegliwości

Alergia pokarmowa dotyczy zwykle osób, które wiedzą o tym, że są alergikami. Tzn. nawet jeśli wystąpiła u nich po raz pierwszy reakcja na jakiś nowy pokarm, to wcześniej miewali już objawy schorzeń alergicznych – nieżyt nosa, zapalenie spojówek, astmę lub zmiany skórne na tle alergicznym. Często zresztą alergii pokarmowej towarzyszą właśnie np. zmiany skórne lub świąd skóry albo spojówek.

Oczywiście w niektórych przypadkach, zwłaszcza w razie pierwszego kontaktu z danym alergenem, objawy mogą ograniczyć się do bólów brzucha i biegunki. Dosyć typowe dla alergii wywołanej przez pokarmy i wcześnie występujące są objawy ze strony jamy ustnej: uczucie „drętwienia” języka, świąd śluzówek jamy ustnej i gardła, obrzęk warg – mogą one wystąpić w różnym nasileniu, ale też może nie być ich wcale. Zmiany skórne mogą wystąpić nagle, jak również z kilkudniowym opóźnieniem po spożyciu uczulającego pokarmu.

Pojawić się mogą też objawy ze strony dróg oddechowych, takie jak kaszel i duszność. W najcięższych przypadkach objawy rozwijają się burzliwie i dochodzi do obrzęku jamy ustnej i dróg oddechowych utrudniającego oddychanie, a czasem do wstrząsu anafilaktycznego. Objawy ze strony przewodu pokarmowego mogą przy tym wcale nie wystąpić lub być stosunkowo skąpe. Jeżeli zatem po zjedzeniu podejrzanego pokarmu wystąpią wyłącznie objawy brzuszne, takie jak bóle brzucha, nudności i wymioty lub biegunka, to alergiczne ich podłoże nie jest najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem i należałoby w celu potwierdzenia tej hipotezy wykonać dodatkowe badania diagnostyczne.

Nadmiar eozynofili w obrazie krwi lub podwyższone stężenie IgE może wówczas przemawiać za alergią, ale żeby to rozstrzygnąć, konieczne są specjalistyczne badania. Wykonuje się w tym celu testy skórne, często również badania krwi, niekiedy konieczne są próby prowokacyjne z podejrzanym pokarmem, zawsze jednak taka diagnostyka powinna odbywać się pod okiem lekarza doświadczonego w tej dziedzinie.

Nietolerancja pokarmowa

Oprócz reakcji alergicznej możliwe jest wystąpienie nietolerancji na pewne pokarmy. Najbardziej znana jest nietolerancja laktozy, która, choć zwykle jest wrodzona, może z wiekiem pojawić się u osoby, która wcześniej się na nią nie skarżyła. Niekiedy wystąpienie nietolerancji laktozy może poprzedzić infekcja lub inne schorzenia jelita cienkiego. Objawy po spożyciu pokarmów zawierających laktozę obejmują najczęściej wzdęcia, bóle brzucha i biegunkę o różnym nasileniu, zależnym od stopnia niedoboru laktazy – enzymu trawiącego laktozę. Leczeniem z wyboru jest unikanie spożywania potraw powodujących wystąpienie objawów nietolerancji, czyli w naszych realiach przede wszystkim mleka i twarogu.

Większość jogurtów, kefirów i żółtych serów nie stwarza problemów, bo laktozy zawierają mało lub wcale (warto spojrzeć na opakowanie). Nietolerancja laktozy to jednak problem stosunkowo rzadki u ludzi o białej skórze, bardzo często zaś występuje u ludzi czarnoskórych i niektórych mieszkańców Dalekiego Wschodu. Nie ma sensu stosowanie diety bezlaktozowej u ludzi, u których problem ten nie występuje – wbrew powszechnemu mniemaniu nie zapobiega to wystąpieniu nietolerancji laktozy.

Niektóre cukry, takie jak fruktoza lub polialkohole, jak sorbitol, mogą powodować objawy podobne jak przy nietolerancji laktozy, jeśli spożywa się je w nadmiarze. U części osób występuje bowiem zazwyczaj genetycznie uwarunkowane ograniczone wchłanianie fruktozy, sorbitol jest zaś dla ludzi z zasady słabo przyswajalny. Problem ten był mało znany poprzednim generacjom, bo nie występowały one w dużych ilościach w pożywieniu. Obecnie są jednak stosowane jako substancje słodzące zastępujące sacharozę, czyli najzwyklejszy biały cukier, jako że są uważane za „zdrowsze” (fruktoza) albo mają mniejszą od niego wartość kaloryczną (sorbitol). Spożywając dużo produktów je zawierających, zwłaszcza owoców (jabłko, kiwi i wiele innych) lub też produktów często oznakowanych jako dietetyczne lub light albo fitness, można przekroczyć własną barierę tolerancji dla nich.

Zarówno nietolerancję laktozy, jak i nadmiar spożywanych cukrów słabiej przyswajalnych można wykryć w teście oddechowym mierzącym ilość wydychanego wodoru. Niestrawione cukry są rozkładane przez bakterie w jelicie grubym, wskutek czego powstaje m.in. wodór, usuwany częściowo przez płuca.

Niezależnie od przyczyny biegunki postępowanie lecznicze jest w pierwszym etapie objawowe, na pierwszym planie powinno się zwracać uwagę na nawodnienie. W większości objawy ustępują samoistnie, czasem nawet już po kilku godzinach – jeśli nie, można sięgnąć po dostępne bez recepty leki przeciwbiegunkowe. Dopiero gdy problem się przedłuża lub nawraca, wskazana jest fachowa diagnostyka i leczenie. W przypadku alergii i nietolerancji konieczna jest oczywiście dieta eliminacyjna.

Reakcje krzyżowe

Osoby uczulone na pewne alergeny wziewne mogą reagować też na pokrewne im anty-genowo alergeny pokarmowe.

Osoby uczulone na:                                                                                    mogą też reagować na:
trawy                                                                                                              pomidory, ziemniaki, orzeszki ziemne, soję, żyto i pszenicę
chwasty, zwłaszcza Artemisia vulgaris (bylica pospolita)                              seler, paprykę, pieprz, marchew, gorczycę (musztarda), kminek, pietruszkę, a nawet rumianek
pyłki drzew: brzoza, olcha, leszczyna                                                            wiele owoców (jabłko, gruszka, brzoskwinia i inne) oraz warzyw (seler, marchew, ziemniaki), orzechy włoskie i laskowe

Reakcje krzyżowe na pokarmy występują u alergików szczególnie często w okresie pylenia „ich” alergenów wziewnych

dr n. med. Grzegorz Górniewski


Komentarze czytelników (0)
Gastrologia (1 z 16) następny »
Gastrologia (1 z 16) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2