Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Okulistyka

Wpływ słońca na oczy

- 2012-08-01

Wzrok za krótki czy oko za długie?

Nie ma wiarygodnych danych, ile osób w Polsce ma krótkowzroczność. Chodząc ulicami, ma się jednak wrażenie, że coraz więcej. Oczywiście...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Starcze zwyrodnienie plamki żółtej

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) uważa się za najczęstszą przyczynę nabytej ślepoty. Choroba ta jest poważnym...

Większość ludzi zdaje sobie sprawę ze szkodliwego działania promieniowania UV na skórę. Wiedza na temat wpływu promieni słonecznych  na wzrok jest znikoma.


Podczas słonecznego dnia do narządu wzroku dociera 10 razy więcej światła, niż jest to niezbędne do prawidłowego widzenia. Promieniowanie UVA i UVB powoduje powstawanie rodników, które łącząc się z tkankami, katalizuje powstawanie kolejnych reaktywnych form tlenu. Wolne rodniki uszkadzają struktury komórkowe poprzez peroksydację (utlenianie) lipidów oraz białek.

Długotrwały proces prowadzi w konsekwencji do degradacji obecnych w oku nienasyconych kwasów tłuszczowych i zaburzenia funkcji fotoreceptorów, a tym samym widzenia. W oku młodego zdrowego organizmu te procesy nie mają dużego znaczenia, ponieważ ma on naturalne mechanizmy obronne – przeciwutleniacze, sprawne układy enzymatyczne (dysmutaza ponadtlenkowa, katalaza) i wysoki poziom zredukowanego glutationu GSH. Niestety, z wiekiem sprawność tych mechanizmów się obniża. Podobnie jest w przypadku osób z wadami wzroku.


UV a wzrok

Promieniowanie jest absorbowane głównie przez spojówkę, rogówkę i siatkówkę. Są to tkanki, których komórki odznaczają się znikomymi możliwościami regeneracyjnymi. Za uszkodzenie wzroku w głównej mierze odpowiedzialne jest UVB, którego najwyższe natężenie następuje w słoneczne dni w godzinach 10-15. UVA jest pochłaniane przez soczewkę.

Około 10% promieniowania może dotrzeć do przedniej części soczewki, co skutkuje jej uszkodzeniem, a tym samym pogorszeniem widzenia, zaćmą, a nawet utratą wzroku. W zależności od miejsca padania promieni na siatkówkę stopień uszkodzenia jest różny. Uszkodzenie w obrębie dołka środkowego może spowodować trwałą ślepotę, natomiast w części peryferyjnej siatkówki jest mniej poważne.

Czasami może być niezauważalne przez osobę, u której nastąpiło to uszkodzenie. Niebezpieczny jest też wpływ na najważniejszy element siatkówki – plamkę żółtą, odpowiedzialną za proces widzenia. Nadmierna ekspozycja na promieniowanie może wywołać zaćmę fotochemiczną, świetlne zapalenie lub uszkodzenie rogówki, zapalenie spojówek albo skrzydlik.


Naturalne mechanizmy obronne

Pierwszą reakcją obronną oka przed nadmiernym słońcem jest mrużenie oczu i zmniejszenie źrenic. W komorze przedniej jest obecny kwas askorbinowy (witamina C) pełniący funkcję przeciwutleniacza. Dzięki jego zdolności do usuwania wolnych rodników soczewka jest chroniona przed uszkodzeniem. Niestety, stężenie kwasu askorbinowego znacząco spada po ekspozycji na promieniowanie UV.

Następną barierą ochronną oka jest pigment pełniący funkcję filtra, znajdujący się w plamce żółtej. W jego skład wchodzą karotenoidy: luteina i zeaksantyna. Mają one dwojaki mechanizm działania: po pierwsze, przechwytują wolne rodniki, a po drugie, absorbują promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie fal poniżej 400 nm. Ponieważ luteina nie może być syntetyzowana w organizmie, musi być dostarczana z zewnątrz. Podobnie jest z zeaksantyną, z tą jednak różnicą, że może być ona częściowo uzyskiwana w organizmie z luteiny zawartej w białku.


Dieta dla oczu

Oczy możemy chronić na dwa sposoby: poprzez noszenie okularów bądź szkieł kontaktowych oraz stosowanie diety.
Mimo że okulary z filtrem UV stanowią standard ochrony oczu przed szkodliwym wpływem promieniowania, nie dają nam stuprocentowej pewności, że oczy są bezpieczne (wyjątek stanowią ściśle przylegające do oczu okulary kolarskie bądź alpinistyczne).

W przypadku używania klasycznych okularów dochodzi do przechodzenia obwodowo padających promieni, które bezpośrednio lub w postaci promieni odbitych docierają do wnętrza gałki ocznej. Z tego powodu zdecydowanie bezpieczniejsze jest noszenie soczewek fotochromowych, które wystawione na działanie promieniowania UV zmieniają zabarwienie.

Fotochromy reagują na długość fal z zakresu światła słonecznego, głównie od 300 nm do 450 nm, przy czym duży wpływ ma temperatura otoczenia. W praktyce wygląda to tak, że szkła w wysokiej temperaturze zaciemniają się w mniejszym stopniu niż w temperaturze średniej i niskiej. Przy niskich temperaturach oraz przy intensywnym promieniowaniu UV, np. zimą w górach, zaciemniają się bardziej i szybciej, ale, niestety, potrzebują także dłuższego czasu do rozjaśnienia się.

Ogromną zaletą jest to, że soczewki pokrywają całkowicie rogówkę, blokując tym samym promienie, które mogłyby dotrzeć do wewnętrznych struktur oka. Stosowanie tego rodzaju soczewek kontaktowych razem z okularami przeciwsłonecznymi może hamować efekt skupiania promieni obwodowych i chronić nie tylko struktury wewnętrzne oka, lecz również struktury przylegające, takie jak nosowa część spojówki.

Dieta powinna zawierać związki z grupy antyoksydantów i karotenoidów. Do pierwszej z nich zaliczamy witaminę C, E, beta-karoten (prekursor witaminy A) oraz antocyjany. Beta-karoten jest naturalnym żółtym barwnikiem występującym m.in. w owocach i warzywach. Jest on przekształcany w organizmie w witaminę A niezbędną do syntezy rodopsyny – światłoczułego barwnika, dzięki któremu możliwe jest widzenie o zmierzchu i w złych warunkach oświetleniowych. Witamina A zwiększa także produkcję śluzu, który chroni i nawilża oko.

Doskonałym źródłem beta-karotenu poza marchwią są: dynia, pomidory, morele, brzoskwinie, nektarynki i mango. W warzywach, takich jak szpinak, kalafior, brokuły, sałata, cykoria, włoska kapusta, jarmuż, beta-karoten jest maskowany przez obecność zielonego barwnika – chlorofilu. Antocyjany mają wpływ na elastyczność i przepuszczalność naczyń włosowatych. Jednak w ich przypadku działanie to uwidacznia się szczególnie silnie w obrębie naczyń tęczówki. Wykazano, że związki te mają też właściwości przeciwzapalne oraz przyspieszają proces regeneracji rodopsyny.

Najcenniejszym źródłem antocyjanów są owoce o ciemnoczerwonej lub niemal czarnej barwie, tj.: aronia, czarna porzeczka, czarna jagoda, czarny bez, czerwona kapusta, żurawina. Antocyjany nie mogą być gromadzone w organizmie, dlatego powinny być dostarczane z pożywieniem.

Do grupy karotenoidów należą m.in. luteina i zeaksantyna. Oba związki występują w fotoreceptorach i w komórkach nabłonka barwnikowego plamki, nadając jej żółte zabarwienie. Dzienne spożycie zeaksantyny u większości ludzi wynosi 1-2 mg/dobę, natomiast rekomendowana dzienna dawka dla obu substancji wynosi 6 mg. Dieta bogata w warzywa o ciemnozielonym zabarwieniu oraz w kukurydzę i zboża jest w stanie zaspokoić to zapotrzebowanie.

Warzywa bogate w luteinę, tzn. jarmuż, zielona pietruszka, szpinak, brokuły, zielona sałata, groszek, dobrze jest wcześniej rozgotować. Ten prosty zabieg kulinarny zwiększa przyswajalność luteiny. Natomiast aby uzupełnić zawartość zeaksantyny, zaleca się spożywanie kukurydzy, zbóż, groszku w strąkach, surowej marchewki i papryki. Ważne jest, aby te składniki pokarmowe były jak najmniej przetworzone.

Wyniki badań udowadniają, że żółte karotenoidy są najważniejszymi substancjami pozytywnie wpływającymi na wzrok. Nie tylko chronią oczy przed szkodliwym wpływem UV, ale zmniejszają ryzyko powstania zwyrodnienia plamki żółtej. Odpowiednie ilości niezbędnych witamin, minerałów oraz luteiny i zeaksantyny można zapewnić organizmowi dzięki codziennemu przyjmowaniu suplementów diety w odpowiednich dawkach.


Podstawowe zasady ochrony oczu


  • okulary powinny blokować 99% lub 100% promieniowania UVA,
  • okulary przeciwsłoneczne bez certyfikowanej ochrony przed UVA/UVB mogą spowodować większe uszkodzenie oczu niż brak okularów, ciemne szkła powodują rozszerzenie źrenic, przez które do wnętrza oka dociera więcej promieni UVA uszkadzających siatkówkę i naturalną soczewkę,
  • pod okulary słoneczne stosuj soczewki kontaktowe z filtrem UV, które ochronią oko przed promieniowaniem obwodowym,
  • noś, szczególnie latem, oprócz okularów kapelusz z szerokim rondem,
  • w sytuacjach, kiedy noszenie okularów przeciwsłonecznych i kapelusza jest niemożliwe (pływacy, surferzy itp.), soczewki kontaktowe z filtrem UV mogą stanowić jedyny sposób zapewnienia ochrony przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym
  • stosowanie oprócz okularów bądź soczewek odpowiedniej suplementacji diety zwiększa ochronę naszych oczu.

mgr farm. Ewelina Drelich

„Farmacja i Ja" lipiec-sierpień 2012

Komentarze czytelników (0)
« poprzedni Okulistyka (6 z 8) następny »
« poprzedni Okulistyka (6 z 8) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2