Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Okulistyka

Zaburzenia widzenia zmierzchowego

- 2013-11-13
Zaburzenia widzenia zmierzchowego Powieksz
Widzenie o zmierchu

Wpływ słońca na oczy

Większość ludzi zdaje sobie sprawę ze szkodliwego działania promieniowania UV na skórę. Wiedza na temat wpływu promieni słonecznych  na...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Wzrok za krótki czy oko za długie?

Nie ma wiarygodnych danych, ile osób w Polsce ma krótkowzroczność. Chodząc ulicami, ma się jednak wrażenie, że coraz więcej. Oczywiście...

Najważniejszą zdolnością ludzkiego oka jest umiejętność dostosowania się do różnego natężenia światła. Jeżeli oko nie dysponuje odpowiednią ilością rodopsyny, to o zmierzchu i w ciemności zaczynamy widzieć gorzej. Jest to tzw. kurza ślepota.


Kurza ślepota jest chorobą łatwą do rozpoznania. Zdrowe oko w sytuacji zmiany miejsca z dobrze oświetlonego do ciemnego nie ma problemu z akomodacją. Samodzielnej diagnozy prawidłowego widzenia w ciemności możemy dokonać podczas wizyty w kinie. Zdrowe oko po 5 minutach przebywania w ciemnej sali kinowej powinno widzieć osobę siedzącą obok. Jeżeli tak nie jest, niezwłocznie należy zgłosić się do okulisty.

Podstawowym badaniem przy diagnozowaniu choroby jest oftalmoskopia. Jest to badanie dna oka, które określa pole widzenia oraz analizuje ilość światła wpadającego i odbitego. Jeżeli szybko uda się zdiagnozować problem, istnieje duże prawdopodobieństwo wyleczenia, a przynajmniej wada nie będzie się pogłębiać.


Cykl widzenia

W odbieraniu bodźców świetlnych biorą udział dwa rodzaje komórek siatkówki – więcej o całym procesie przy grafice Widzenie o zmierzchu.

Kluczowym związkiem chemicznym odpowiedzialnym za przekształcenie sygnału świetlnego w impuls nerwowy jest rodopsyna, nazywana też ze względu na barwę purpurą wzrokową. Każdy z pręcików siatkówki zawiera 106-109 makrocząsteczek barwnika ułożonych regularnie w warstwach lipidowo-białkowych, zwanych lamellami, których liczba przekracza kilkadziesiąt tysięcy.

Rodopsyna już pod wpływem jednego fotonu światła ulega wzbudzeniu, a następnie odbarwieniu na skutek oddzielenia chromoforu od białka. Na kolejnym etapie retinol podlega wielu reakcjom. Końcowym produktem tych przemian jest metadopsyna II odpowiedzialna za specyficzną reakcję pręcików na światło. Pod wpływem witaminy A metadopsyna II przechodzi z powrotem do retinalu i opsyny. Oba składniki na nowo łączą się w pełną cząsteczkę rodopsyny, która gotowa jest do rozpadu. Ten specyficzny przebieg zmian polegający na przemianie impulsu świetlnego w elektryczny nazywamy cyklem widzenia. W przypadku braku witaminy A lub niewystarczającej jej ilości ponowne złożenie czerwieni wzrokowej zostaje zahamowane i dochodzi do rozwoju ślepoty zmierzchowej.


Retinol i  karotenoidy

Witamina A została odkryta jako jedna z pierwszych, dlatego oznaczono ją pierwszą literą alfabetu. Pod pojęciem witaminy A rozumie się zespół związków chemicznych, z których najważniejszy jest retinol, stąd często tak właśnie nazywa się witaminę A, którą dzieli się też czasami na A1 (retinol) i A2 (3-dehydroretinol). Różnią się one wyłącznie budową chemiczną, natomiast działanie mają identyczne. Tak jak witamina A działają również retinal oraz kwas retinowy, czyli pochodne retinolu. Podobnie zachowują się pochodne estrowe, czyli octan i palmitynian, a także maślan oraz fosforan retinylu. Nieco później naukowcy odkryli beta-karoten, będący tzw. prowitaminą. 

Retinol i związki mu pokrewne są wytwarzane wyłącznie przez organizmy ludzi oraz zwierząt. Substancją wyjściową do ich produkcji, czyli prekursorem, są karotenoidy. Produkują je tylko rośliny, u których odpowiedzialne są za kolor kwiatów, owoców oraz warzyw.

Niektóre karotenoidy to również prekursory barwników wzrokowych, zarówno u ludzi, jak i zwierząt. Barwniki te odgrywają istotną rolę w procesie widzenia, więc poza ubarwianiem naszego życia czynią możliwym widzenie tych kolorów. Obecnie znamy ponad 600 karotenoidów, ale tylko kilka z nich jest aktywnych biologicznie jako prowitaminy A. Głównie są to wymienione już karoteny, z których najistotniejszy jest beta-karoten, ponieważ to właśnie z niego w naszym organizmie powstaje retinol.


Odpowiednia dieta

Podstawowe źródło witaminy A stanowią produkty pochodzące od zwierząt, natomiast na drugim miejscu są te pochodzenia roślinnego. Gotowa postać witaminy A powinna wynosić przynajmniej 20% ogólnego spożycia, co oznacza, że konieczne jest dostarczanie jej z produktów pochodzenia zwierzęcego (ryby, mięso, szczególnie wątróbka, mleko i produkty mleczne, tłuszcze i jaja, szczególnie ich żółtka).  Osobom, które nie jadają lub nie lubią mięsa, zaleca się włączenie do diety, poza produktami roślinnymi, również ryb, jaj i mleka wraz z jego przetworami.

Najlepsze źródło witaminy A stanowi tran lub oleje pochodzące z wątroby innych zwierząt morskich. Duże ilości prowitaminy A, czyli beta-karotenu, znajdziemy w owocach i warzywach w kolorze żółtym oraz pomarańczowym i w ciemnozielonych liściach warzyw, np. w marchewce, dyni, szpinaku, sałacie, zielonym groszku, pomidorach, rzeżusze, brokułach, natomiast z owoców – w morelach, wiśniach, śliwkach i pomarańczach.
Witamina A rozpuszcza się w tłuszczach, nie wodzie, dlatego nie jest wypłukiwana w procesie gotowania. Jest natomiast bardzo podatna na działanie światła, dlatego dietetycy zwracają uwagę, aby takie produkty jak masło lub śmietana kupować zapakowane w ciemne, odporne na światło opakowania, co zapobiega jełczeniu tłuszczu, niszczącemu w całości witaminę A.

Typowe czynności kulinarne niszczą ok. 10% witaminy A. Podczas przygotowywania posiłków należy pamiętać, że retinol ulega zniszczeniu pod wpływem tlenu zawartego w powietrzu, a ogrzewanie nasila ten proces. Gotowanie potraw lub ich smażenie powoduje bardzo duże straty, które można znacznie ograniczyć, przykrywając naczynie.


Nie tylko awitaminoza

Przyczyną niedoboru witaminy A może być nie tylko niewystarczające jej spożywanie, lecz także upośledzenie wchłaniania w jelicie oraz niedostateczna przemiana prowitaminy, która zdarza się w chorobach wątroby. Z badań naukowych wynika, że do utrzymania prawidłowego poziomu witaminy A we krwi niezbędny jest cynk. Jest on potrzebny do procesów uwalniania witaminy A z wątroby. U chorych cierpiących z powodu marskości wątroby stężenie cynku we krwi jest zmniejszone, ich stan (wraz z upośledzonym widzeniem w ciemności) nie poprawia się po leczeniu witaminą A.


Retinopatia barwnikowa

Czasem kurza ślepota jest objawem zdecydowanie poważniejszego problemu – barwnikowego zwyrodnienia siatkówki, inaczej retinopatii barwnikowej. To choroba uwarunkowana genetycznie, dająca objawy już u bardzo młodych osób (w pierwszej bądź drugiej dekadzie życia, czasem uświadamiane sobie dopiero po 20. roku życia). Polega ona na odkładaniu się barwnika w siatkówce oka, co z czasem prowadzi do zaburzeń krążenia w obrębie siatkówki i postępującego pogorszenia wzroku. Doprowadza do zmian zanikowych siatkówki i utraty jej komórek, w skrajnych przypadkach nawet do utraty wzroku.

Retinopatia barwnikowa objawia się zwykle nie tylko kurzą ślepotą, ale i jej nasiloną formą – ślepotą nocną (nyktalopia), czasowo uniemożliwiającą w ogóle widzenie w ciemnościach. Zawęża się też pole widzenia w ciągu dnia (tzw. widzenie tunelowe).

Jak widzimy?

W odbieraniu bodźców świetlnych biorą udział dwa rodzaje komórek siatkówki: czopki (działające przy dobrym oświetleniu i zapewniające widzenie barwne) i pręciki (działające przy słabym oświetleniu). Te drugie pozwalają jedynie na widzenie achromatyczne, czyli w odcieniach szarości. Ludzkie oko ma 126 milionów światłoczułych receptorów: 120 milionów pręcików i 6 milionów czopków. Każdy z fotoreceptorów zawiera niewielką ilość substancji światłoczułej. Kiedy pada na nią światło, komórka wytwarza sygnał elektryczny przesyłany do mózgu. Pręciki to receptory bardzo czułe, służą głównie do widzenia w ciemności i zajmują zewnętrzne obszary siatkówki. Czopki są mniej wrażliwe na światło, rozmieszczone są głównie w centrum pola widzenia, a w szczególności w rejonie dołka środkowego. Wykorzystywane są do widzenia w dzień, przede wszystkim do postrzegania barw i konturów.


Zapotrzebowanie na witaminę A

Dobowe zapotrzebowanie na witaminę A wynosi 5000 jednostek międzynarodowych lub 1000 równoważników retinolu. W wyniku przedawkowania witaminy A może dojść nawet do uszkodzenia wątroby.
Nie należy więc nadużywać kapsułek z witaminą A. Preparaty witaminy A mogą być ordynowane wyłącznie przez lekarza po zbadaniu chorego.

mgr farmacji Ewelina Drelich
ew@farmacjaija.pl

Komentarze czytelników (0)
Okulistyka (1 z 8) następny »
Okulistyka (1 z 8) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2