Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Okulistyka

Zapalenie rogówki

- 2013-09-01

Starcze zwyrodnienie plamki żółtej

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) uważa się za najczęstszą przyczynę nabytej ślepoty. Choroba ta jest poważnym...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Astygmatyzm

Należy do jednej z trzech najpowszechniejszych wad wzroku. Przyjmuje się, że prawie każdy ma pewien stopień astygmatyzmu, często od...

Stan zapalny rogówki jest jedną z trzech głównych przyczyn utraty wzroku w skali światowej. Rozwija się pod wpływem różnych czynników – zakaźnych i niezakaźnych.

Rogówka to struktura oka znajdująca się w przedniej jego części, pełniąca ważną funkcję w procesie widzenia. „Wpuszcza” ona promieniowanie świetlne do oka, odpowiednio je załamując. Proces ten wymaga od rogówki pełnej przezroczystości, dlatego wszelkie urazy, stany zapalne lub pozapalne mają negatywny wpływ na prawidłowe widzenie. Zakażenia rogówki i ich powikłania znacznie częściej występują u osób starszych.

Nabłonek jest skuteczną barierą chroniącą przed wniknięciem mikroorganizmów do rogówki. Jeśli jednak dojdzie do urazu nabłonka, beznaczyniowa istota właściwa i błona Bowmana są podatne na infekcje bakteryjne, pełzakowate, grzybicze i wirusowe. Oprócz drobnoustrojów zapalenie rogówki może powstać w wyniku jej wysychania (niedomykanie szpary powiekowej, zespół suchego oka, choroby układowe i tło immunologiczne, m.in. toczeń rumieniowaty, reumatoidalne zapalenie stawów, trądzik różowaty). Czynnikiem sprzyjającym zakażeniu jest również zapalenie woreczka łzowego.

Zapalenie bakteryjne

Bakteryjne owrzodzenia rogówki wywołują najczęściej: gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus), paciorkowce (Streptococcus pneumoniae) oraz pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa). Ze względu na brak zdolności drobnoustrojów do przenikania do rogówki przy nieuszkodzonym nabłonku infekcja jest zwykle wynikiem uszkodzenia tkanki. Źródłem bakterii są głównie zanieczyszczone leki oczne, niewłaściwie odkażone soczewki kontaktowe oraz zakażone drogi łzowe. Dolegliwościom bólowym towarzyszą także światłowstręt, obfite przekrwienie oka i łzawienie. Zapalenie rogówki może mieć różne nasilenie, począwszy od punkcikowatych ubytków nabłonka na jej powierzchni, przez powierzchowne punkcikowate lub większe nacieki zapalne, po wrzód rogówki.

Ze względu na niebezpieczeństwo szybkiego namnażania się bakterii leczenie należy podjąć jak najszybciej. Polega ono na podaniu antybiotyków, po wcześniejszym sprawdzeniu drożności dróg łzowych. Leczenie rozpoczyna się podaniem antybiotyków o szerokim spektrum, w postaci kropli, maści ocznych lub iniekcji podspojówkowych z antybiotykami aminoglikozydowymi (np. tobramycyna) połączonych z zastosowaniem antybiotyku o szerokim spektrum działania (cefazolina, ceftazydyna).

Antybiotyki mogą być również podawane doustnie. W ogólnej antybiotykoterapii najczęściej wykorzystywana jest cyprofloksacyna, która dzięki dobrej rozpuszczalności w lipidach szybko przenika w głąb rogówki. W przypadku odczynu zapalnego tęczówki i ciała rzęskowego stosowane są też roztwory atropiny lub tropikamidu. Zapobiegają one zrostom tylnym oraz działają przeciwbólowo. Niekiedy wskazane jest też miejscowe stosowanie kortykosteroidów (np. prednizolonu). W przewlekłym ropnym zapaleniu woreczka łzowego konieczna jest, niestety, interwencja chirurgiczna.

Zapalenie grzybicze

Zakażenia narządu wzroku pochodzenia grzybiczego należą do jednych z poważniejszych problemów okulistycznych. Należą bowiem do schorzeń, które bardzo często prowadzą do znacznego upośledzenia wzroku (w przypadku rozprzestrzenienia się zakażenia), a nawet ślepoty. Od ponad 20 lat obserwuje się tendencję wzrostową, jeśli chodzi o tego typu zakażenia. Związane jest to z powszechnym stosowaniem kortykosteroidów oraz nierozsądną antybiotykoterapią.

Zakażenie grzybicze ma najczęściej pochodzenie zewnętrzne. Wszechobecne zarodniki przedostają się do oka np. poprzez skaleczenie gałęzią, zatarcie oka przy pracach rolniczych lub w wyniku podwinięcia się powieki. Statystycznie najczęściej zapalenie rozwija się w wyniku urazu, natomiast rzadziej na skutek noszenia soczewek lub też przebytych chorób oczu. Najczęściej występujące patogeny należą do grup: Aspergillus, Candida, Fusarium lub Cephalosporium.

W obrazie klinicznym widoczne są: owrzodzenie o szarawym zabarwieniu i wyniosłych, kraterowatych brzegach, wyniosły, gęsty biały naciek, ostro ograniczony i położony w centrum rogówki. Promieniują z niego do zdrowego miąższu białe nitki, na których końcu obserwuje się nowe nacieki, tzw. zmiany satelitarne. Leczenie jest trudne z powodu nielicznych preparatów przeciwgrzybiczych możliwych do stosowania miejscowego w okulistyce. Natamycyna działa silnie grzybobójczo na szczepy Candida i słabiej na Aspergillus. Dostępny jest też 5% preparat tego antybiotyku do oczu w zawiesinie. Miejscowo stosuje się także amfoterycynę B w kroplach do oczu i klotrymazol w maści. Przy powierzchownych naciekach grzybiczych pomocne jest ich mechaniczne usuwanie. W zakażeniach głębokich warstw rogówki może występować słaba reakcja na leki, gdyż charakteryzują się one bardzo słabą penetracją.

Zapalenie wirusowe

Wirusami najczęściej wywołującymi zapalenia rogówki są: wirus opryszczki (Herpes simplex), ospy wietrznej (Herpes virus varicellae), półpaśca (Varicella zoster virus) i adenowirusy. Pierwsze zakażenie, które większość ludzi przechodzi w okresie dzieciństwa, przebiega przeważnie bezobjawowo lub też przybiera postać typowych dla opryszczki wykwitów skórnych na powiekach albo innych częściach ciała, a także grudkowego zapalenia spojówek z zajęciem okolicznych węzłów chłonnych.

Wirus opryszczki, wywołujący zapalenie powiek i oka, pozostaje latami w stanie utajenia w zwoju nerwu trójdzielnego. Może się objawiać klinicznie jako schorzenie nawrotowe przy każdym spadku odporności. Czynnikami usposabiającymi są: przeziębienie, nadmierne nasłonecznienie, choroby gorączkowe, miesiączka itp. Opryszczkowe zapalenie rogówki charakteryzuje się płytkim owrzodzeniem, zlokalizowanym zwykle centralnie, najczęściej mającym kształt gałązki drzewa lub gwiazdy. W połowie przypadków nabłonkowego zapalenia rogówki dochodzi do samowyleczenia. Bardzo skuteczna jest też swoista terapia przeciwwirusowa. Wystarczające jest już kilkunastodniowe leczenie analogami nukleozydów. Najczęściej stosowane są maści lub żele do oczu z acyklowirem lub gancyklowirem. W przypadku zakażeń opornych na wymienione leki stosuje się preparaty trifluorydyny. W zapaleniach nawrotowych zalecana jest z kolei doustna terapia acyklowirem.

Zapalenie rogówki w przebiegu półpaśca ocznego ma taki sam przebieg jak zapalenie opryszczkowe. Najczęściej występującą postacią są owrzodzenia mikrodendrytyczne. Są to pęcherzykowate uniesienia nabłonka, przechodzące w owrzodzenia drzewkowate, które pojawiają się pod koniec pierwszego tygodnia choroby. Zmiany oczne w przebiegu półpaśca leczy się preparatami przeciw- wirusowymi podawanymi doustnie.

Zarówno w zakażeniu wirusem ospy wietrznej, jak i opryszczki pomocne są zimne kompresy, sztuczne łzy oraz krople zmniejszające przekrwienie i obrzęk spojówek. Dominującym objawem adenowirusowego zakażenia jest zapalenie spojówek. Występują też obrzęk mięska łzowego, uczucie piasku pod powiekami i powiększenie węzłów chłonnych.

Zapalenie pierwotniakowe

Pierwiotniakowe zapalenie wywołane jest przez pełzaka Acanthamoeba, drobnoustrój występujący w powietrzu, glebie oraz wodzie słodkiej i morskiej. Przeżywa nawet w chlorowanej wodzie basenów i można go znaleźć też w wodzie wodociągowej. Infekcja objawia się zaburzeniem widzenia i silnym bólem. Występują także wieloogniskowe nacieki podnabłonkowe, a wraz z rozwojem choroby promieniste nacieki okołonerwowe. Na zakażenie są narażone osoby korzystające z miękkich soczewek kontaktowych. Drogą zakażenia są niewielkie otarcia nabłonka rogówki, przez które wnikają pierwotniaki obecne w wodzie wodociągowej lub w kąpieliskach.  Leczenie polega na podaniu miejscowym propamidyny w kroplach lub maści, neomycyny oraz klotrymazolu w maści. Terapię uzupełnia się poprzez podanie doustnie ketokonazolu. Leczenie jest dosyć uciążliwe, gdyż trwa 6-12 miesięcy.

Podstawą skutecznego leczenia każdego z opisanych rodzajów zapalenia rogówki jest szybkie podjęcie działań terapeutycznych, ustalenie rodzaju czynnika zakażającego, jego wrażliwość na poszczególne leki oraz ustalenie i wyeliminowanie źródła zakażenia.

Bezpieczne stosowanie leków

Podstawowe zasady stosowania leków przy leczeniu stanów zapalnych oka:

  • preparaty do leczenia miejscowego są przeznaczone tylko dla jednego pacjenta,
  • przy stosowaniu kropli należy przestrzegać terminu ich przydatności  po otwarciu, podanego przez producenta na opakowaniu,
  • przed podaniem leku miejscowo należy usunąć wydzielinę z worka spojówkowego, przemywając go 3% roztworem kwasu bornego (3% Sol. Acidi borici) lub naparem z rumianku,
  • należy aplikować nie więcej niż  jedną kroplę do worka spojówkowego, a następnie przymknąć powieki na 2-3 minuty,
  • przy równoczesnym podawaniu  miejscowym kilku preparatów okulistycznych zachowuje się odstępy  czasowe 5-10 minut przed kolejną aplikacją,
  • maści oczne stosuje się najczęściej  na noc,
  • nie należy przerywać terapii przed całkowitym ustąpieniem objawów chorobowych, mimo poczucia wyraźnej poprawy.


Stan zapalny rogówki

Najczęstszym objawem infekcji jest wrzód pełzający, czyli zagłębienie obrzeżone o szarobiałym lub szarożółtym zabarwieniu, z naciekiem na obwodzie. Ponadto na śródbłonku rogówki tworzą się osady, a na dnie komory pojawia się ropna wydzielina. Zmianom tym towarzyszy przekrwienie okołorąbkowe, obrzęk spojówki i powiek. Zapalenie rogówki, w przeciwieństwie do częstego zapalenia spojówek, charakteryzuje się silnym bólem oka, a także pogorszeniem widzenia (zmniejszeniem się ostrości obrazu i jego „rozmyciem się”).

Ewelina Drelich
mgr farmacji


Komentarze czytelników (0)
« poprzedni Okulistyka (2 z 8) następny »
« poprzedni Okulistyka (2 z 8) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2